Y Dược Hoa Việt

Cây Nhuội

Còn gọi là thu phong, ô dương, trọng dương mộc Tên khoa học Bischofia trifoliata (Roxb) Hook.f. (Bischofia javanica Blume, Andrachne trifoliata Roxb)
Thuộc họ thầu dầu Euphorbiaceae
Cần chú ý ngay là có 2 cây nga tên nhội. Cây thứ 2 thuộc họ cỏ roi ngựa Verbenaeae, có tên khoa học là Citharexylon quadrangulare Jacq (xem chú thích ở cuối)
A. Mô tả cây
cay-nhuoiNhội là một cây to, có thể cao tới hơn 20m. Lá kép gồm 3 lá chét hình trứng hay hình mác rộng, mép lá có răng cưa tù dài 8-15cm, đầu lá chét nhọn, đáy lá chét cũng nhọn; cuống chung dài tới 7-10cm. Cụm hoa mọc ở kẽ lá. Hoa đơn tính, khác gốc, nhỏ, màu lục nhạt; hoa đực có 5 lá dài, 5 nhị; hoa cái cũng có 5 lá dài; bầu 3 ô, mỗi ô chứa 2 noãn. Qủa thịt, hình cầu, đường kính 1-1,5cm, màu nâu hay hồng nhạt, vị chát, chứa 2-3 hạt màu nâu; vỏ quả trong dai. Mùa hoa: cuối xuân đầu hạ (hình)
B. Phân bố, thu hái và chế biến
Cây nhội được trồng lấy bóng mát ở nhiều thành phố nước ta, nhiều nhất ở Hà nội. Còn thấy mọc hoang trong rừng. Cũng thấy mọc ở Ấn độ, Malayxia, Indonexia, Châu đại dương
Chủ yếu người ta khai thác lấy gỗ nhội màu đỏ nhạt, cứng chắc làm cột nhà, chày giã gạo, ván sàn, tuy nhiên vì gỗ này thường bị sâu bọ ăn cho nên chỉ được coi là loại gỗ hồng sắc, độ bền không quá 20 năm. Lá nhội non thường dùng để ăn gỏi cá. Trước đây ít thấy dùng làm thuốc. Hiện nay người ta bắt đầu dùng lá làm thuốc. Có thể hái quanh năm, nhưng tốt nhất vào lúc cây đang ra hoa. Qủa có thể ăn được, chim rất ưa
C. Thành phần hóa học
Chưa thấy có tài kiệu nghiên cứu
D. Tác dụng dược lý
Năm 1963, bộ môn ký sinh trùng Trường đại học y dược Hà nội nghiên cứu có hệ thống những vị thuốc có khả năng trừ giun sán và những ký sinh trùng khác, phát hiện thấy lá nhội có tác dụng rất mạnh đối với trùng roi (Trichomonas vaginalis)’ đã áp dụng điều trị thí nghiệm bệnh ỉa chảy của khỉ do lỵ trực trùng, kết quả khỏi đạt 88% trên người, dùng chữa khí hư do trùng roi, kết quả rất nhiều triển vọng. Độc tính rất thấp
E. Công dụng và liều dùng
Lá nhội non dùng trong nhân dân làm món ăn gỏi cá
Hiện nay đang được ding2 thí nghiệm rộng rãi chữa bệnh ỉa chảy, khí hư do trùng roi âm đạo (Trichomonas vaginalis)
Dùng dưới hình thức thuốc sắc hay chế thành cao. Ngày dùng 20-40g lá tươi, nấu với nước (200ml), uống thay nước. Hoặc có thể nấu thành cao như sau: 1kg lá nhội, nấu với nước nhiều lần; lọc lấy nước cô đặc còn 50ml; bôi vào âm đạo những người bị hư khí do trùng roi âm đạo
Cần chú ý nghiên cứu
Chí thích: ở nước ta có mọc hoang và được trồng một loại câ nhội nữa có tên khoa học Citharexylon quadranguceae). Cây này cũng là một loại cây to, cành vuôn, lá đơn, khía răng cưa. Hoa trắng mọc thành chùm thõng xuống. Qủa hạch màu đỏ. Trồng làm cảnh, lấy bóng mát và lấy gỗ làm đàn. Như vậy muốn phân biệt chỉ cần chú ý một cây có lá kép gồm 3 lá chét, một bên lá đơn. Cây nhội cho lá ăn gỏi và làm thuốc có cụm hoa thành chùy hình chóp, còn cây nhội kia có cụm hoa thõng xuống.